Περί «πράσινης ανάπτυξης» και σεβασμού του αστικού περιβάλλοντος

Σάββατο, 06 Φεβρουαρίου 2010

Του Νότη Ανανιάδη

Η φωτογραφία (του Δημήτρη Βρανά), θα μπορούσε από μόνη της να υπονοήσει σε κάποιον υποψιασμένο την ιδέα αυτού του σχολίου : ένα νεοκλασικό κτήριο, στριμωγμένο ανάμεσα από δυο μοντέρνα κτήρια  γραφείων ή πολυκαταστημάτων. Επειδή, όμως, μπορεί να πάει το μυαλό κανενός σε άλλου τύπου συγκρίσεις, κυρίως αρχιτεκτονικής μορφής, ας πάρουμε την ιστορία απ’ την αρχή.

Μια από τις πιο κρύες, του όχι και τόσο παγωμένου, φετινού χειμώνα, κατεβαίνουμε την λεωφόρο Λαμπράκη προς το Πασαλιμάνι με τα πόδια, σε έναν αστικό περίπατο που συνηθίζουμε τελευταία, 50ρηδες σχεδόν γαρ, με το γνωστό πολιτικό μηχανικό (παλιό Ρηγά για την ιστορία), Στ. Μπ.. Η θερμοκρασία δείχνει γύρω στους 12 βαθμούς, έχουμε ηλιοφάνεια, το βοριαδάκι έχει καθαρίσει την ατμόσφαιρα, αλλά δεν είναι ακριβώς αυτό που λέμε ήλιος με δόντια. Μια ευχάριστη χειμωνιάτικη μέρα, ότι πρέπει για βόλτα. Και ενώ μιλάμε για την παρακμή του αστικού Πειραιά, και το τεράστιο συγκοινωνιακό πρόβλημα, το οποίο μαζί με τα σκουπίδια, αποτελούν ανοικτές πληγές στο λιμάνι, ο συνοδοιπόρος μου, σταματάει και μου λέει «η Μπιρμπίλη αυτά δεν τα βλέπει».  Απόλυτη σύγχυση, όπως είναι φυσικό, αφού αναρωτιέμαι αν το κυκλοφοριακό είναι αρμοδιότητα της υπουργού Περιβάλλοντος.

Ο φίλος μου δείχνει ακριβώς αυτά τα κτήρια. Και επιμένει να με ρωτά, δήθεν αφελώς, αν παρατηρώ διαφορές στις εξωτερικές τους όψεις, και ποιες επιπτώσεις νομίζω ότι αυτές μπορεί να έχουν στην λειτουργία των κτηρίων. Μιλάμε για βιοκλιματική, κυρίως. Και οι διαφορές είναι όντως προφανείς. Το νεοκλασικό, το οποίο έχει απεικονίσει σε ένα πολύ γνωστό του έργο ο Γιάννης Τσαρούχης, έχει τεράστια ανοίγματα, μεγάλο ύψος μεταξύ των ορόφων του. Και ενώ επρόκειτο για κατοικία της εύπορης οικογένειας Μεταξά, χτισμένη στις αρχές του 20ου αιώνα – ίσως και  λίγο πιο πριν – σήμερα λειτουργεί ως café - εστιατόριο, αλλά και κατάστημα ρούχων γνωστής εταιρείας του κλάδου. Που όμως σεβάστηκε και αξιοποιεί έτσι τις όψεις του, που εκτός απ’ την αρχιτεκτονική τους αισθητική, επιτρέπουν στο φως, τον ήλιο και τον αέρα να ζεσταίνουν τον χειμώνα και να δροσίζουν το καλοκαίρι τους χώρους.

Τα δύο άλλα νέα κτήρια (το πίσω συμπτωματικώς της ιδίας εταιρείας), το ευρυκόμενο σε πρώτο πλάνο, μεγάλης Γερμανικής εταιρείας ρούχων. Τα χαρακτηρίζουν αντίθετα τα πολύ μικρά ανοίγματα, με τις προφανείς δυσμενείς επιπτώσεις στη θέρμανση, την ψύξη και τον εξαερισμό τους. Μάλιστα, ο συνομιλητής μου επιμένει πως το κτήριο της Γερμανικής εταιρείας είναι «copy paste» άλλων κτηρίων της, κυρίως στην βόρεια Ευρώπη. Όμως εκεί, τα μικρά ανοίγματα επιτρέπουν να προστατεύονται οι εσωτερικοί χώροι απ’ το ψύχος που επικρατεί κατά τους μεγάλους και βαρύς χειμώνες που αντιμετωπίζουν. Δηλαδή, η αρχιτεκτονική των εξωτερικών του όψεων, ανταποκρίνεται στις κλιματολογικές ανάγκες των βόρειων περιοχών της Ηπείρου. Και δεν έχει καμιά σχέση με τις επιταγές του Μεσογειακού κλίματος.

Το βλαχομπαρόκ «Μανχάταν»

Τα τελευταία χρόνια, τα γυάλινα κτήρια της λεωφόρου Κηφισίας, στο Μαρούσι, αποτελούν το σήμα κατατεθέν ενός βλαχονεοελληνικού Μανχάταν. Και τα υπέροχα δίδυμα νεοκλασικά κτήρια του ΝΑΤ και της Τράπεζας της Ελλάδος  στο λιμάνι του Πειραιά, όλο και περισσότερο περικλείονται από σύγχρονες κατασκευές , με τεράστιες γυάλινες επιφάνειες, που κυρίως το καλοκαίρι απαιτούν απίστευτη ενέργεια από τα κλιματιστικά για να δροσιστούν.

Δεν μπορώ να γνωρίζω αν θα ήταν ρεαλιστική η επιβολή ενός «τέλους λειτουργικής κατανάλωσης»  σε κτήρια σαν και αυτά. Ή ακόμη, η θέσπιση αυστηρών κανόνων ώστε η μεγαλομανία και ο δήθεν μοντερνισμός κάποιων βλαχομπαρόκ ιδιοκτητών τους, να μην επιτρέπει καν την κατασκευή τους, ήδη από την φάση υποβολής της σχετικής άδειας στις πολεοδομίες. (Για να μην κατηγορηθώ δε για αναχρονιστικό αντιμοντερνισμό, ας σημειωθεί εδώ ότι υπάρχουν, προσωπικά έχω δει και έχω πληροφορηθεί για τα της λειτουργίας τους, εξαιρετικές μοντέρνες κατασκευές, όπως το κτήριο ιδιοκτησίας του ΝΑΤ , στηριζόμενο κυρίως σε σιδερένια στοιχεία, στην όψη του θυμίζει πλώρη καραβιού, απέναντι από την Παγόδα, τα οποία και μοντέρνα είναι και δεν απαιτούν ενεργοβόρα λειτουργία).

Πιθανόν κάποια απ’ τις παραπάνω ιδέες να αντιμετώπιζε  νομικά  ή και συνταγματικά ακόμη προβλήματα, όπως πρόχειρα πληροφορούμαι. Αλλά σε ένα κράτος που έχει μακρά παράδοση στην εξεύρεση τεχνασμάτων για την εκ των υστέρων νομιμοποίηση επιβολής τελών, που κατά κανόνα χάνονται στην διαρκώς ογκούμενη «μαύρη τρύπα» των δημόσιων οικονομικών του, η αναζήτηση της δυνατότητας επιβολής ενός τέτοιου πράσινου τέλους, θα άξιζε τον κόπο. Τουλάχιστον θα πήγαινε για καλό σκοπό.

Άλλωστε, ειδικότερα για την σημερινή κυβέρνηση, που στη κορυφή της προεκλογικής της ατζέντας είχε την πράσινη ανάπτυξη, και δεν δίστασε να επιβαρύνει χιλιάδες μικροϊδιοκτήτες πεπαλαιομένων ΙΧ, που αποδεδειγμένα δεν μπορούν να τα αλλάξουν, με εξοντωτικά τέλη κυκλοφορίας, ένα τέτοιου τύπου «περιβαλλοντικό τέλος» σε ενεργοβόρα κτήρια, θα ήταν απόλυτα δικαιωμένο. Και αφού δεν υπάρχει αισθητική αστυνομία, πολύ περισσότερο δε πολεοδομία, να μας προστατεύει από εξαμβλωματικές κατασκευές, αφού ο μιθριδατισμός της υποβάθμισης του αστικού τοπίου μας έχει κάνει να ανεχόμαστε βρόμικες και μίζερες βόλτες στις πόλεις, ίσως να αποτελεί στοιχειώδη λύση αναβάθμισης της πόλης γύρω μας, ή έστω και πρωθύστερη τέτοιου τύπου κρατική παρέμβαση.