Πάνος Γεωργάνας : Το «κλειδί» στην καθ' ύψος διαχείριση

Κυριακή, 07 Μαρτίου 2010

Συνέντευξη στον Νότη Ανανιάδη

Ο αρχιτέκτων Πάνος Γεωργάνας (www.pgarchitect.com) είναι ο επόμενος συνομιλητής του Portnet.gr στη σειρά συνεντεύξεων Pireas-Port: 20-20, μέσα από τις οποίες προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε τα όρια και τις δυνατότητες αλλαγών σε μια πόλη κι ένα λιμάνι που κατά γενική παραδοχή έχει χάσει απίστευτα πολύ χρόνο. Εχει μείνει πολύ πίσω.
Απόφοιτος του ΕΜΠ, με σπουδές στη Νέα Υόρκη και την Κοπενχάγη, αλλά πάντα κάτοικος Πειραιά, στο Πασαλιμάνι, όπου γεννήθηκε ο Πάνος Γεωργλανας έχει την πολυτέλεια μιας ακόμη «διπλής οπτικής»: εκείνης του επιστήμονα, αλλά και του γνώστη του χώρου- θα έλεγε κανείς «από πρώτο χέρι».
Προτείνει λύσεις σύνθετες ίσως στη σύλληψη τους, αλλά αρκετά απλές όταν τις αναλύεει στην εφαρμογή τους. Όπως την πρωτοποριακή ιδέα της «καθ' ύψος διαχείρισης» των ήδη ψηλών υφιστάμενων κτηρίων της πόλης με αλλαγή ανά δύο ορόφους της χρήσης τους.
Και παρά την παραδοχή ότι στην  Ελλάδα βιαζόμαστε, δεν έχουμε μάθει να συνεργαζόμαστε και πλέον το πρώτο λιμάνι της χώρας κι ο οικιστικός ιστός που το περιβάλλει είναι αισθητικά και λειτουργικά υποβαθμισμένο, δηλώνει πως έχει υποχρέωση να είναι αισιόδοξος.

-Κύριε Γεωργάνα, φίλε Πάνο, αν ήσουν απολύτως ελεύθερος να σχεδιάσεις τον Πειραιά του 2020, πώς θα τον σχεδίαζες;

-Να σχεδιάσω από την αρχή ή πάνω στον υπάρχοντα Πολεοδομικό  ιστό;

-Νομίζω ότι τα υφιστάμενα δεδομένα είναι πάντα δεσμευτικά. Σε δέκα χρόνια, λοιπόν, πώς θα ήθελες εσύ να δείς τον Πειραιά;

- Σαν κάτοικοι αυτής της πόλης χρειαζόμαστε περισσότερο ελεύθερο χώρο. Επίσης χρειάζεται να προσδιορίσουμε με πολύ μεγαλύτερη σαφήνεια, τις χρήσεις γης. Πού γίνεται τι, και για ποιό λόγο. Είναι άναρχη η κατάσταση που επικρατεί.

- Υπάρχει ένα κρίσιμο ερώτημα. Λιμάνι και Πειραιάς, Πειραιάς και λιμάνι;  Αυτοί είναι αντιτιθέμενοι πόλοι ή συνεργαζόμενοι;

- Πειραιάς και λιμάνι αποτελούν αλληλένδετη πραγματικότητα.

- Αυτή είναι η άποψη ενός επιστήμονα που είναι και Πειραιώτης..

- Ο Πειραιάς δημιουργήθηκε σας επίνειο  της Αθήνας. Και βέβαια όχι τυχαία, αφού μορφολογικά η Πειραική χερσόνησος το υποδύκνειε, με τους κατά μήκους της  απάνεμους όρμους, που χρησιμοποιούνταν για ελλιμενισμούς από τα αρχαία χρόνια. Στην συνέχεια  αρκεί να θυμηθεί κανείς την διαμόρφωση της περιοχής τον 18ο αιώνα. Ήταν απαραίτητο για  την Αθήνα, ως πρωτεύουσα,  το λιμάνι του Πειραιά, έτσι ώστε  να εξασφαλίζεται η  δραστηριότητα μεταφοράς προϊόντων, από και πρός αυτήν....

- Και απ' την κλασσική αρχαιότητα θα πρόσθετα ...

- Το λιμάνι ήταν ανέκαθεν δραστήριο. Πάντοτε χρειαζόταν μια "πόρτα" στην πρωτεύουσα για να έρχονται και να φεύγουν τα προϊόντα. Γι αυτό προέκυψε η  ανάπτυξη  του Πειραιά γύρω απ' το φυσικό λιμάνι, που λειτούργησε  πάντοτε ουσιαστικά και υποστηρικτικά ώς πρός την πρωτεύουσα αλλά και ώς προς την χώρα ολόκληρη. Υπήρξαν και οι βιομηχανικές  δραστηριότητες,  τηρουμένων των αναλογιών βέβαια, στις αρχές του 19ου αιώνα . Οι οποίες  έφεραν  βραχεία, ωστόσο κι εντυπωσιακή ανάπτυξη, στην πόλη του Πειραιά. Θα 'χεις ακούσει να παρομοιάζεται ο Πειραιάς ως το Μάντσεστερ της Ελλάδος ... Υπήρχε μια πολύ ενδιαφέρουσα αισθητική πραγματικότητα, που απεικονίζεται  στην αρχιτεκτονική των κτιρίων της εποχής - όσων απέμειναν - καθώς και στον λειτουργικό πολεοδομικό ιστό, που προυπέθετε  μιαν αστική εξέλιξη, την οποία και υποστήριξε.

- Περάσανε αυτά τα χρόνια, όμως. Τώρα που είμαστε;

-Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου το λιμάνι κατάφερε να μην συνδέεται, να μην αφορά την πόλη του Πειραιά καθόλου. Είναι ένας περίκλειστος χώρος. Κάγκελα παντού. Είναι αποκλεισμένο το λιμάνι από την πόλη, χωροταξικά .

-Αυτά έχουν γίνει και βάσει του ISPSCοde...

-         Ναι, στο όνομα της ασφάλειας.... Αλλά δεν χρειάζεται τόση ασφάλεια για την ακτοπλοΐα  ή για τους επιβάτες. Το λιμάνι φτάνει από τον Πειραιά μέχρι την Ελευσίνα. Ενδεχομένως κάποια κομμάτια του, για λόγους ασφαλείας των προιόντων, πρέπει να είναι κλειστά. Όμως το κομμάτι που αφορά στην ακτοπλοΐα, όπου επιβιβάζεται και αποβιβάζεται τό κοινό, δεν είναι απαραίτητο να κλείνει. Δεν θέλει ο επιβάτης να φθάσει σε κρανίου τόπο. Φθάνει σε μια πόλη, την οποία οι  περισσότεροι επιβάτες, επιλέγουν απλώς να προσπεράσουν! Και  έτσι χάνουν τις όποιες δραστηριότητες της πόλης που τους υποδέχεται.


Η θάλασσα , το ειδικό στοιχείο της πόλης


-         Αυτό αφορά την λειτουργία του λιμανιού σε ότι αφορά την πόλη. Να το δούμε και λίγο ...ανάποδα; Η πόλη προς το λιμάνι. Εχω κάνει μια ερώτηση και σε άλλους συνομιλητές, αυτού του κύκλου των συζητήσεων, του Pireas- Port 20-20:Μήπως η ίδια η πόλη δεν έχει επιτρέψει στο λιμάνι να επικοινωνήσει μαζί της;

-Όχι. Δεν νομίζω ότι συνέβη έτσι. Δεν θα μπορούσε να έχει γίνει αυτό. Η πόλη έχει μια φυσική διέξοδο προς το λιμάνι, προς τον ανοικτό χώρο. Ο ανοικτός χώρος είναι η θάλασσα στην δεδομένη πόλη. Η πόλη απλώνεται ώς την θάλασσα. Εμείς βάλαμε τον τοίχο και ανακόψαμε την σχέση μας με την θάλασσα. Ο Ο.Λ.Π. έχτισε τον τοίχο. Οι πολίτες του Πειραιά, αν δεις και φωτογραφίες, ακόμη και αν θυμηθείς τα παιδικά μας χρόνια, περπατούσαμε κατά μήκος του λιμανιού. Και μου κάνει τρομερή εντύπωση ότι ακόμη υπάρχουν άνθρωποι που πάνε και παρκάρουν πάνω στους  προβλήτες του λιμανιού ρεμβάζοντας, γιατί θέλουν να βρεθούν όσο πιο κοντά μπορούν στην θάλασσα! Θέλουν να αισθανθούν τον ανοικτό χώρο. Ακόμη και τώρα, που είναι τόσο άσχημο να είσαι πάνω στον προβλήτα, οι άνθρωποι επιλέγουν να περπατήσουν περισσότερο από το εσωτερικό κομμάτι του λιμανιού. Δηλαδή πίσω από τα κάγκελα και πλάι στην θάλασσα!  Κλείσαμε την Μαρίνα Ζέας, που είναι ένα μικρό ολοκληρωμένο λιμάνι, μια μαρίνα. Παρατηρώ λοιπόν, ότι όλοι παρά την  δυσκολία βρίσκουν τον τρόπο και κατεβαίνουν πλάι στο νερό! Το ειδικό στοιχείο του Πειραιά βλέπεις, είναι η θάλασσα. Πιστεύω ότι πρέπει να κατευθύνουμε τις δραστηριότητες πρός αυτήν την κατεύθυνση! Πρέπει να ενθαρρυνθούν σ' αυτή την πόλη, οι αθλητικές δραστηριότητες που έχουν σχέση με το νερό, όπως η κωπηλασία, η ιστιοπλοία, το windsurfing. Η ιδέα της πολυτέλειας του σκάφους, έχει δημιουργήσει διαστρευλώσεις. Ένα μικρό ιστιοπλοικό σκάφος, ένα optimist, ένα laser, ή μια κωπηλατική τετράκωπος, δεν είναι πολυτέλεια. Όπως επιδοτούνται άλλες αθλητικές δραστηριότητες, όμοια θα μπορούσαν να επιδοτούνται και οι σχετικές με την θάλασσα. Ελάχιστη προσοχή δίδεται στα θαλάσσια αθλήματα.  Ποιός θυμάται τους κωπηλάτες από το Βόλο, που στους Ολυμπιακούς του  2004 , έφεραν το χρυσό μετάλλιο  στην χώρα...;
Νομίζω ακόμη πως πρέπει να σχεδιαστούν, να χαραχθούν  και να υλοποιηθούν  ποδηλατόδρομοι, με έμφαση όμως στις παράκτιες διαδρομές. Κατ' αρχάς τουλάχιστον. Θάθελα να μπορεί ο πολίτης να κάνει τον γύρο του Πειραιά με ποδήλατο, κατά μήκος των ακτών, από την Δραπετσώνα, ώς το Φάληρο. Κι έτσι να συνδεθεί ο σημερινός κάτοικος με τις  αρχαιότητες που υπάρχουν κατά μήκος των ακτών, όχι μόνο δια μέσου του Αρχαιολογικού ή του Ναυτικού μουσείου - που και τα δύο είναι σε παρακμή - αλλά μέσα από την καθημερινότητά του. Έτσι ο κάτοικος θ' αγαπήσει την πόλη του, γνωρίζοντάς την. Ύστερα  έχουμε πολλούς εποίκους. Μιά πόλη - λιμάνι, πάντα είναι δέκτης πολυπληθυσμιακός... Στοιχείο που μπορεί να μετατραπεί σε  πλεονέκτημα, αν δημιουργηθούν υποδομές υποδοχής αυτών των ανθρώπων, από την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

- Το ζήτημα είναι ότι έχει δημιουργηθεί μια δεδομένη κατάσταση. Πως την αλλάζουμε και πώς την εξελίσσουμε θετικότερα; Ποιες οι δυνατότητες μας  να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής σε αυτό το σύνολο.

-Υπάρχουνε διάφορες απόψεις, μερικές από τις οποίες πρόσφατα ανακοινώθηκαν από την κυβέρνηση . Θα κάνουμε εκείνο, θα κάνουμε το άλλο. Για όλ' αυτά πάντως δεν δόθηκε χρονικός ορίζοντας,, υπάρχει μια χρονική υστέρηση στο θέμα των προδιαγραφών, και πολύ φοβούμαι ότι χωρίς αυτό το δεδομένο τα έργα θα μείνουν πίσω από σύγχρονη τεχνολογική άποψη. Ύστερα, η πρώτη ερώτηση που θα  έπρεπε ν' απαντηθεί από τους ιθύνοντες είναι: "γιατί να θέλει ένας πολίτης συνειδητά, να κατοικεί σε αυτήν την πόλη".

-Πράγματι, γιατί..;

- Πρέπει να βρεί την ποιότητα ζωής που αναζητεί, σε νέες μορφές. Η αντίληψη της πολυτέλειας πρέπει ν' αλλάξει.  Πιστεύω πως καλό θα ήταν για τον ίδιο, αλλά και για την πόλη, συνειδητά  να επιθυμήσει ο κάτοικος να έρθει κοντά στην θάλασσα, να έχει ανοικτό ορίζοντα.  Προσφερόμενη όμως πρέπει να είναι η εξασφαλισμένη ποιότητα ζωής, με εκσυγχρονισμένο τρόπο. Με πρόσβαση στην ποιοτική εκπάιδευση, στις νέες μορφές ενέργειας, στην τεχνολογία... Πρέπει να γίνει ελκυστικός ο τρόπος και οι δυνατότητες να εγκατασταθεί σε όμορφο αισθητικά χώρο, ιδιωτικό και δημόσιο. Δυστυχώς στις μέρες μας έχει υποβαθμισθεί ο αστικός ιστός πάρα πολύ. Βρισκόμαστε σε μια πόλη με  πάρα πολύ στενούς δρόμους, βρώμικους. Η πόλη έχει δομηθεί άλλωστε, όπως ξέρουμε όλοι, με τους κανόνες της αντιπαροχής, που ίσχυαν γύρω στο '67 - '68 - '70. Θυμάμαι και εγώ σαν μικρό παιδί να ξεφυτρώνουν πολυκατοικίες όπως τα μανιτάρια, στην θέση ωραίων χαμηλών διόροφων κτιρίων...

- Αυτή όμως είναι πάντα η σημερινή πραγματικότητα..

-         Υπάρχει η ουτοπική άποψη ότι τα γκρεμίζουμε όλα και αρχίζουμε από την αρχή. Δεν θα γίνει αυτό στα επόμενα πολλά χρόνια... Ίσως καταφέρουμε με το ιδιοκτησιακό καθεστώς που υπάρχει, να δώσουμε περισσότερο ελεύθερο χώρο σε γειτονιές, γκρεμίζοντας κάποια οικοδομικά τετράγωνα... όμως θεωρώ ότι είναι πολύ δύσκολο. Ωστόσο υπάρχουν ακόμη τεράστιοι ελεύθεροι χώροι... Το παλιο αμαξοστάσιο των σιδηροδρόμων, χώροι αποθηκών, εγκαταλελλειμένα εργοστάσια...


Κίνητρα για αλλαγή χρήσεων γης

-Άρα, τι κάνουμε, τι προτείνεις ούτως εχόντων των πραγμάτων;

-Στα υφιστάμενα κτίρια μπορούμε να διαιρέσουμε καθ' ύψος, πιστεύω. Και να οργανώσουμε τις χρήσεις.  Οι δύο πρώτοι όροφοι προτείνω να δοθούν στην εμπορική δραστηριότητα, οι επόμενοι δύο όροφοι να δοθούν στις  υπηρεσίες και οι επόμενοι δύο, που είναι ο πέμπτος και ο έκτος να δοθούν στην κατοικία. Διότι, εκεί εξασφαλίζεται ο καλύτερος ηλιασμός, καλύτερος αερισμός. Τι σημαίνει αυτό;  Πως πρέπει να δοθούν κίνητρα στους ιδιοκτήτες  που χρησιμοποιούν τους χαμηλότερους ορόφους, έτσι ώστε  να μετεγκατασταθούν, κι έτσι να δημιουργηθεί ελεύθερος χώρος.  Έχω μερικές απόψεις για το πώς θα δημιουργηθούν αυτά τα κίνητρα. Ένα μεγάλο θέμα για την καθαριότητα στην πόλη, που ανέφερες πριν, είναι τα σταθμευμένα αυτοκίνητα. Δεν είναι μόνο τα σκουπίδια που πετάμε, είναι και αυτά που συσσωρεύονται κάτω απ' τα αυτοκίνητα. Πώς να περάσουν τα απορριμματοφόρα και οι οδοκαθαριστές  να σκουπίσουν κάτω απ' τα αυτοκίνητα;  Βρωμίζει η πόλη, γεμίζουν τα φρεάτια, πλημμυρίζουμε. Ευτυχώς δεν βρέχει συχνά...! Το επίπεδο λοιπόν της πόλης, κάπως έτσι αρχίζει να  υποβαθμίζεται. Νομίζω ότι πρέπει να βρεθεί τρόπος να μειωθεί ο πληθυσμός των κατοίκων στο κέντρο της πόλης - να εξασφαλισθεί χώρος στάθμευσης για τα αυτοκίνητά τους - και παράλληλα να δωθούν χώροι ανέγερσης νέων κατοικιών στους ελέυθερους χώρους γύρω από το λιμάνι, εκεί που υπήρχαν οι δραστηριότητες του λιμανιού οι οποίες δεν χρειάζονται πια. Θα πρέπει να εξασφαλισθει η απρόσκοπτη μετακίνηση των πολιτών με μέσα μαζικής μεταφοράς. Είναι ουτοπικό  να προτείνεται στους πολίτες να μετακινούνται με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, τα οποία δεν έχουν σταθερά ωράρια, και οι συνθήκες μέσα σε αυτά είναι τριτοκοσμικές! Δεν σου κάνει εντύπωση, ότι πολλοί άνθρωποι προτιμούν το μποτιλιάρισμα στην Εθνική ή στην παραλιακή λεωφόρο, από τον Ηλεκτρικό ή το τράμ; Ε, δεν είναι τρελλοί, απλώς επιλέγουν την μικρότερη ταλαιπωρία... Γιατί είναι μεγάλη ταλαιπωρία να κινείται κάποιος στις πόλεις της Ελλάδος με μέσα μαζικής μεταφοράς, μεγαλύτερη ακόμη και από το μποτιλιάρισμα και από το ψάξιμο για στάθμευση!

-Προτείνεις,λοιπόν, κατοικίες υψηλότερου επιπέδου..

- Όχι ψηλότερου επιπέδου, αλλά σωστού επιπέδου. Άρτιες κατοικίες, με καλύτερο αερισμό και ηλιασμό. Με αρχές βασισμένες στην Ελληνική τυπολογία, π.χ. το αίθριο.  Με καλύτερη αναλογία χτισμένου και ανοικτού χώρου, πιο κοντά στο φυσικό έδαφος. Χαμηλού ύψους κτίρια και όσο γίνεται με περισσότερο πράσινο. Φυτεμμένα δώματα, πρόσβαση και φύτευση των ακάλυπτων χώρων, φύτευση και προπάντων συντήρηση του πράσινου στις πλατείες και στούς δρόμους. Προτείνω αυτή την κατεύθυνση, γιατί πιστεύω πως το καλύτερο περιβάλλον κατοικίας και εργασίας, θα προσελκύσει ποικίλες δραστηριότητες, εμπορικές, υπηρεσιών κλπ. οι οποίες με την σειρά τους θα φέρουν τα απαιτούμενα κεφάλαια, έτσι ώστε να  στηριχθούν μελλοντικές εξελίξεις και συνεχώς αναβαθμιζόμενες υποδομές...  Όπως π.χ. τεχνολογικές. Θα ήθελα σ' όλη την πόλη του Πειραιά να υπάρχει Wi - Fi. με ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφόρηση μέσω του διαδικτύου. Με λίγα λόγια, ωραίο είναι να κάνουμε σχέδια για το μέλλον, όμως πρίν νομίζω ότι πρέπει να διαθέτουμε την βούληση, εξασφαλίζοντας κατόπιν τους πόρους που θα μας επιτρέψουν να τα πραγματοποιήσουμε. Και μάλιστα με ανταποδοτικότητα!

- Πώς εκτιμάς ότι αυτά τα σχέδια μπορεί να είναι υλοποιήσιμα, δηλαδή, ποιος είναι ο φορέας που μπορεί να τα «τρέξει»;

-Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να τα προτείνει, τα Αρμόδια Υπουργεία  πρέπει να τα υποστηρίξουν και να τα χρηματοδοτήσουν μερικώς. Παράλληλη πρέπει να είναι και η εκπαίδευση - με την μορφή της ενημέρωσης -  των κατοίκων. Βασική προυπόθεση είναι επίσης, να εξασφαλίζεται ανάμεσα στους φορείς η απαραίτητη συνεργασία. Δυστυχώς, συχνά διαπιστώνω να υπάρχει ανταγωνισμός ανάμεσα σε Κρατικούς φορείς...

- Ισως πρέπει να μάθουν και να συν- λειτουργούν.

- Κατ' αρχήν πρέπει να μάθει ο κόσμος περί τίνος πρόκειται. Κι ύστερα να μάθει  να βλέπει λιγάκι πιο μακριά. Αυτό που κάνεις θεωρώ ότι είναι πάρα πολύ ωραίο, γιατί λες 2020, βάζεις μια προοπτική. Βάζεις τους ανθρώπους να δουν μέσα σε βάθος χρόνου. Η πρώτη κίνηση λοιπόν, που πολύ σωστά κάνεις μέσα από το Portnet.gr, είναι ότι προτείνεις  μια προοπτική,  έναν ορίζοντα δεκαετίας. Ο οποίος είναι ρεαλιστικός χρόνος. Μακάρι να ανταποκριθούν οι κάτοικοι και να έχουν την υπομονή, τον πρώτο, τον δεύτερο, τον τρίτο χρόνο, να κάνουν πράγματα για να περιμένουν να αποδώσουν τον τέταρτο, πέμπτο, έκτο, έβδομο... Πιστευώ ότι θα βοηθούσε ένα πιλοτικό πρόγραμμα, το οποίο θα εφαρμοζόταν σε μια περιοχή, μια συνοικία από 10 - 15 οικοδομικά τετράγωνα. Θα φαίνονταν εκεί οι καινοτομίες, οι αδυναμίες και ανάλογα θα ρυθμίζονταν, ώστε να εφαρμοσθούν με επιτυχία, στο σύνολο της πόλης.

-Θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάτι τέτοιο θα ήταν μια επένδυση. Επένδυση ζωής.

-Βέβαια! Δυστυχώς όμως έχουμε μάθει στην Ελλάδα να θέλουμε το αποτέλεσμα πάρα πολύ γρήγορα. Αυτά που προτείνω και που συζητάμε εδώ, για να υλοποιηθούν,  χρειάζονται δέκα χρόνια. Λες ας πούμε, θα κάνω ένα τραμ. Το ζήτημα δεν είναι να το κάνεις σε έξι μήνες! Είναι να διαμορφώσεις τις προυποθέσεις έτσι ώστε να έχει αποτελεσματικότητα η λειτουργία του,  για να προτιμηθεί από το κοινό.

- Θεωρείς ότι όλα αυτά, όντως μπορούν να είναι υλοποιήσιμα σε ορίζοντα δεκαετίας ;

-Βεβαίως. Αρκεί να γίνει σωστός προγραμματισμός και σχεδιασμός.

-Ο δικός μου φόβος πάντα είναι ότι πολλά πράγματα σχεδιάζονται και ποτέ δεν γίνονται.

-Ε, ναι. Γιατί πρέπει να βρεθεί το μέσον για την υλοποίησή τους, που είναι το χρήμα. Εδώ λοιπόν πρέπει να κάνουμε αυτό που συχνά ξεχνάμε σ' αυτή τη χώρα. Επιμένω στην συνεργασία (και όχι βέβαια στην διαπλοκή) των διαφόρων εμπλεκόμενων φορέων.  Κι έπειτα πρέπει να κινητοποιηθεί η επιστημονική κοινότητα, στο σύνολο της. Δεν φτάνουν μόνο οι αρχιτέκτονες ή μόνον οι πολεοδόμοι. Πρέπει να συνεργασθούν και οικονομολόγοι, και μάλιστα να εξαντλήσουν την δημιουργικότητά τους (!) σε κοινωνικά ωφέλη! Με μακρύτερο ορίζοντα κερδοφορίας κι ανταπόδοσης. Και βέβαια  νομίζω πως κι εμείς, οι μηχανικοί, θα πρέπει να προσεγγίσουμε  την σκέψη των οικονομολόγων, να σκεφθούμε προς την κατεύθυνση της ουσιαστικής απόδοσης των επενδύσεων .... Έτσι μόνο εξασφαλίζεται η αστική αειφορία!  Με συνεργασίες... Δεν γίνονται μεμονωμένα τα πράγματα!

-Αισιοδοξείς  ότι θα υπάρξουν τέτοιες συνεργασίες ;

- Παίζει ρόλο αν έχω;

-Ναι. Γιατί εσένα ρωτάω!

-Ωφείλω στον εαυτό μου και στο σύνολο να είμαι αισιόδοξος!