Περιμένοντας την B-day

douzinas kostas

Του Κώστα Δουζίνα*

Αυτή την Τρίτη, η Βρετανική Βουλή καλείται να ψηφίσει την συμφωνία της κ. Μέι με την ΕΕ για το Brexit. Έζησα σαράντα χρόνια στο Λονδίνο και όσο πλησιάζει η 30η Mαρτίου, η B-day, η μέρα που η Βρετανία θα εγκαταλείψει την Ευρωπαϊκή Ένωση έχω ένα σφίξιμο στην καρδιά. Σκέφτομαι τους πολλούς φοιτητες μου, Έλληνες και Βρετανούς, που ανησυχούν για το μέλλον. Σκέφτομαι τους εργαζόμενους και τους νέους, που θα είναι ξένοι και όχι Ευρωπαίοι πολίτες όταν μας επισκέφτονται. Σκέφτομαι την ματαιοδοξία και την αλλαζονεία μιας άρχουσας τάξης που θεώρησε οτι μπορεί να λέει ψέματα στον λαό και αυτός να ακολουθεί. Αλλά επίσης καταλαβαίνω γιατί φτάσαμε εδώ.

Το καλοκαίρι του 1974 συνάντησα έναν ηλικιωμένο Άγγλο σ’ ένα πάρκο του Λονδίνου. Είχε στριφτό μουστάκι και ένα άγριο μπουλντόγκ που μου φάνηκε ότι του έμοιαζε.
«Από πού είσαι;» με ρωτάει.
«Από την Ελλάδα».
«Είναι στην Ασία η Ελλάδα;».
«Όχι, όπως και η Αγγλία, είναι στην Ευρώπη».
«Η Αγγλία δεν είναι στην Ευρώπη», μου απαντάει εκνευρισμένος.
«Ξέρω ότι υπάρχουν πέντε ήπειροι» του λέω λίγο μασημένα καθώς ο σκύλος είχε αρχίσει να δείχνει τα δόντια του. «Αν δεν είναι στην Ευρώπη πού είναι;»
«Η Αγγλία είναι μόνη της», μου απαντάει με περηφάνια.

Ο κύριος με το μπουλντόγκ αντιπροσωπεύει την κυρίαρχη άποψη των οπαδών του Brexit. «Ομίχλη στη Μάγχη αποκόπηκε η Ευρώπη» έλεγαν οι μετεωρολόγοι μέχρι το 1950. Ήταν η περίοδος που επίσημη αγγλική ιδεολογία ήταν η «εξαίσια απομόνωση» από την Ευρώπη. Όπως έγραφαν τα σχολικά βιβλία στις αρχές του 20ού αιώνα 90% της υφηλίου διοικούνταν άμεσα ή έμμεσα από τη Βρετανία. Αλλά στις αρχές των ‘60 η αυτοκρατορία είχε διαλυθεί.

Υπάρχει στη Bρετανική ψυχή ένα βαθύ μετα-αποικιοκρατικό τραύμα. Πρώτα, η οδυνηρή και γρήγορη έξοδος από την Ασία και την Αφρική, μετά η αίσθηση πολιτισμικής ανωτερότητας απέναντι στους Αμερικανούς που τους διαδέχθηκαν ως ηγέτες του Δυτικού κόσμου. Η Βρετανία έχει γίνει μια δύναμη δεύτερης κατηγορίας, που εξαρτάται οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά από μια πρώην αποικία της και αναγκάστηκε να γίνει μέλος ενός κλαμπ την κυρίαρχη δύναμη του οποίου είχε νικήσει σε δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Αλλά το τραύμα πηγαίνει βαθύτερα. Η Ευρώπη αποτελεί το μεγάλο τραύμα της Βρετανικής κοινωνίας. Τη διασχίζει διαγώνια και χωρίζει όλες τις τάξεις, τα κόμματα, τα συμφέροντα. Στην δεκαετία του ‘70 και ‘80 διέσπασε τους Εργατικούς. Τώρα είναι η σειρά των Συντηρητικών.

Συνάντησα την στωική Αγγλική μελαγχολία σε εργατικές παμπ γεμάτες ιστορίες για την βρετανική ανδρεία, συντροφικότητα και στωικότητα στους πολέμους. Ήταν ένας πληγωμένος και περήφανος λαός που είχε πολεμήσει γενναία, είχε θυσιαστεί και τώρα έβλεπε την άρχουσα τάξη, που δεν έχει αλλάξει για τρεις αιώνες, να τον οδηγεί στην παρακμή. Την συνάντησα στα clubs των gentlemen του Λονδίνου φουσκωμένων με την κωμική ψευδαίσθηση της ταξικής ανωτερότητας. Συνάντησα την ίδια υπόγεια θλίψη στην πρώτη πανκ σκηνή. Εξέφραζε με χαρακτηριστικό τρόπο μια συνολική αποξένωση από την κοινωνία και τις αξίες της. Το παλιό τέλειωνε και το καινούργιο δεν φαινόταν ακόμη στον ορίζοντα. Το Brexit έχει μέσα του όλη την πολιτική και πολιτισμική ιστορία του εικοστού αιώνα αλλά και το τέλος της αυτοκρατορίας.

Όταν η τρομακτική φιγούρα της κ. Θάτσερ έφερε το καινούργιο, αυτό αντί να πατήσει στην παράδοση της αλληλεγγύης που είχαν δημιουργήσει οι πόλεμοι και η δημιουργία του πρώτου καθολικού συστήματος υγείας και δωρεάν παιδείας, πριμοδότησε αντίθετα τον κτητικό ατομισμό και τον καταναλωτισμό. Η παλιά ηγεμονία είχε καταρρεύσει και η νέα δεν μπορούσε να ξαναφτιάξει την ιδέα της κοινότητας. Πάνω σ’ αυτή την αποτυχία ρίζωσε η ιδέα του Brexit. Ήταν λάθος απάντηση σε λάθος ερώτημα.

Αλλά γιατί Brexit;

Η πλειοψηφία των ψηφοφόρων του Brexit είναι τα θύματα της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, οι άνεργοι, τα εκατομμύρια που εργάζονται με κατώτατο μισθό. Το 64% των φτωχότερων στρωμάτων ψήφισαν Brexit. Όταν οι θέσεις εργασίας έφυγαν μαζικά οδηγώντας σε συστημική ανεργία, όταν οι μισθοί και οι προστασία της εργασίας καταστράφηκαν στο όνομα της ανταγωνιστικότητας, η λαϊκή δυσαρέσκεια στράφηκε εναντίον της ΕΕ. Το δημοψήφισμα έδωσε την ευκαιρία σε παραδοσιακούς Εργατικούς ψηφοφόρους και αυτούς που είχε αφήσει πίσω η παγκοσμιοποίηση να ψηφίσουν εναντίον της πολιτικής κάστας.
Για πολλούς βέβαια σημαντικός λόγος ήταν και η μετανάστευση. Στον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό, ενώ το κεφάλαιο κυκλοφορεί ελεύθερα, μπαίνουν συνεχώς περιορισμοί στην κίνηση των ανθρώπων. Αλλά η λογική της ξενοφοβίας είναι πολιτική όχι οικονομική. Οι οικονομικοί μετανάστες είναι χρήσιμοι δημογραφικά και κρατάνε τους μισθούς χαμηλά. Για να μετατραπεί η δικαιολογημένη ανησυχία των εργαζόμενων για δουλειά και αξιοπρεπή ζωή σε ρατσισμό χρειάζεται πολιτική παρέμβαση. Η ξενοφοβία είναι το τελευταίο αποκούμπι της δεξιάς που κατέστρεψε με τις πολιτικές της αυτούς που υποστηρίζει, υποτίθεται, με την ρητορική της.

O κόσμος δεν ψηφίζει μόνο με οικονομικά κριτήρια. Οι επιφυλάξεις και ανησυχίες, η έλλειψη εμπιστοσύνης προς την Ευρώπη ήταν κεντρικές. Πίσω από όλα τα παράπονα, τον θυμό, την αγανάκτηση που οδήγησε στο Brexit βρίσκονται οι παραβιάσεις της λαϊκής εμπιστοσύνης από τις ελίτ: τα ψέματα που οδήγησαν στον πόλεμο του Ιράκ, η αποτυχία της κατοχής, η χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008 που οδήγησε σε τεράστια ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, καθώς οι πολίτες έχαναν τα σπίτια και τις επιχειρήσεις τους. Ήταν η τελική αποτυχία του μεταπολεμικού κοινωνικού συμβολαίου και της μετάβασης από τον παραδοσιακό πατερναλιστικό καπιταλισμό που πίστευε στο δημόσιο συμφέρον, σε μια στενοκέφαλη κάστα που πιστεύει μόνο στην αγορά.

Θα γίνει όμως το Brexit; Αυτό παραμένει το πιο πιθανό αποτέλεσμα. Ωστόσο όχι γιατί το θέλει η πλειοψηφία είτε στη Βουλή είτε στον λαό. Αν θα γίνει, θα είναι το αποτέλεσμα της πλήρους αποτυχίας της πολιτικής τάξης. Η συμφωνία της May δεν θα περάσει στη Βουλή την επόμενη Τρίτη. Και όπως το ρολόι θα τρέχει προς την B-day δεν είναι σίγουρο ότι θα υπάρχει χρόνος για να φρενάρει το τραίνο. Τα πιθανά σενάρια είναι τρία. 1. Το Ηνωμένο Βασίλειο φεύγει χωρίς συμφωνία. Γιά κάποιο διάστημα θα υπάρξει χάος. 2. Όπως πλησιάζει η B-day οι πολιτικοί θα πανικοβληθούν και θα αποδεχτούν τη συμφωνία της May, ή κάτι παρόμοιο. 3. Η γενική παράλυση και η έλλειψη πλειοψηφίας για οποιαδήποτε εκδοχή, θα αναγκάσει την May να ζητήσει αναβολή του B-day. Τότε θα έχουμε είτε εκλογές είτε ένα δεύτερο δημοψήφισμα. Προέβλεψα το Brexit και την εκλογή Trump. Αν στοιχημάτιζα θα έβαζα τα λεφτά στην τρίτη εκδοχή.

Το χάος, πυκνό σαν την ομίχλη του Λονδίνου, που καλύπτει την Αγγλική πολιτική ζωή είναι σύμπτωμα μιας εποχής στη Ευρώπη που χαρακτηρίζεται από έλλειψη οράματος, ανάξιους πολιτικούς, καταστροφή των προσδοκιών των λαών. Παρότι το Brexit είναι ένα προαναγγελμένο διαζύγιο, βρίσκουμε όλα τα στοιχεία του στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η Βρετανία μας δείχνει το μέλλον, αν οι ευρωπαϊκές ελίτ συνεχίσουν σαν τον Νέρωνα να απαγγέλουν ποίηση καθώς η Ρώμη καίγεται. Η σμίκρυνση της Ένωσης είναι αποτέλεσμα της σμίκρυνσης των μυαλών. Χρειαζόμαστε ένα νέο οικονομικό, πολιτικό και πολιτισμικό όραμα για την Ευρώπη.

Αυτό θα προσπαθήσω να εξερευνήσω σ’αυτή την στήλη «Ιδεοδρόμιο ενός Πειραιώτη»

*O Κώστας Δουζίνας, Βουλευτής Α’ Πειραιά, Πρόεδρος Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικής Πολιτικής, Καθηγητής Πανεπιστήμιου Λονδίνου

Pin It