Ιστορίες για την Ελλάδα από την πόλη των Σκοπίων

symfonia ton prespon

Του Κώστα Δουζίνα*

Πρώτη επίσκεψη στα Σκόπια, την πρωτεύουσα της Βόρειας Μακεδονίας, την περασμένη Πέμπτη. Ήμουν προετοιμασμένος για μια σειρά πολιτικών και ακαδημαϊκών συζητήσεων με επίκεντρο την επόμενη μέρα της Συμφωνίας των Πρεσπών, τους όρους της υλοποίησης και της εμβάθυνσης των σχέσεων των δύο χωρών. Το νήμα όλων των προτάσεων: ο αλληλοσεβασμός και η αναγνώριση του άλλου. Ωστόσο, από τις πρώτες ώρες της άφιξής μου με περίμενε μια έκπληξη. Ο «άλλος» για τους γείτονες μας δεν είναι και τόσο ξένος.
Κάθε πρόσωπο που συναντήσαμε είχε να μας πει μια ιστορία πέρα από τα σύνορα των δύο χωρών, ιστορίες για την Ελλάδα, για την αγάπη για τους Έλληνες. Η υψηλόβαθμη διπλωμάτης που πρωτοήρθε σε νεαρή ηλικία τα καλοκαίρια στα νησιά και για να παρατείνει την παραμονή της έπιανε δουλειές. Ο βουλευτής που εξηγεί χαρούμενος ότι το όνομά του –Χάρι– είναι συγκοπή του Χαραλάμπης και τα νταμάρια στην περιοχή του βγάζουν το καλύτερο λευκό μάρμαρο σαν το αρχαίο παριανό. Στην αίθουσα του Κοινοβουλίου με κάλεσε στο βήμα να κάνουμε μια εικονική συζήτηση «εσύ ο Πλάτωνας», μου λέει, «εγώ ο Αριστοτέλης». Η βουλευτίνα που είναι περήφανη για την ομιλία της στη Θεσσαλονίκη και δεν μπορεί να καταλάβει πώς οι «ευγενικοί» νεοδημοκράτες που γνώρισε είναι εναντίον της Συμφωνίας των Πρεσπών. Εδώ τη λένε Συμφωνία της Πρέσπας, ας μην αρχίσουμε ένα νέο πόλεμο για το όνομα, προσθέτω. Ο υπουργός προτιμάει τη λέξη «συμφωνία» από το αγγλικό «agreement». Καλό να ενώνουμε τις φωνές μας, στις συν-φωνίες, του λέω. Πολιτικοί και διπλωμάτες με παππούδες από τον έναν τόπο, γονείς από τον άλλον. Αναμνήσεις από άλλες εποχές, από κοινούς αγώνες κατά του ναζισμού, αλλά και από κοινές ζωές που η μοίρα τις χώρισε.

Καθώς άκουγα αυτές τις ιστορίες δεν μπορούσα να μην παρατηρήσω πως υπάρχει κάτι μελαγχολικό στις αφηγήσεις τους. Περηφάνια για την Ιστορία, όπως όλοι οι λαοί, αλλά μεγάλη αγωνία και φόβος για το μέλλον, όπως λίγοι. Πόσα χρόνια θα πάρει μέχρι να ηρεμήσουν οι διαμαρτυρίες και οι επιθέσεις από την αντιπολίτευση και να επιστρέψει η κοινωνία σε μια κανονικότητα; Θα συνεχίσουν οι Αλβανοί να συνεργάζονται με την πλειοψηφία ή θα βάζουν συνεχώς εκβιαστικά διλήμματα διακινδυνεύοντας τη συνοχή του κράτους και του λαού; Πώς θα εμπεδωθούν το νέο όνομα και η νέα ιθαγένεια; Θα ξεκινήσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις τον Ιούνιο; Ή μήπως οι Ευρωπαίοι, χαμένοι στις δικές τους προκλήσεις -το διαζύγιο με τη Βρετανία, τις ευρωεκλογές, την άνοδο της Ακροδεξιάς- ξεχάσουν τις υποσχέσεις τους και επιστρέψουν στον παλιό και εύκολο οριενταλισμό περί «βαλκανιοποίησης» και «μακεδονικής σαλάτας». Μήπως ξαναγυρίσουν οι εθνικιστές του VMRO και συνεχίσουν με τα δυστοπικά αγάλματα του Αλέξανδρου, του Φίλιππου, τις Αψίδες του Θριάμβου, τις νεοκλασικές προσόψεις;

Δεν είναι λίγο να σου λένε ότι η ταυτότητα με την οποία μεγάλωσαν αρκετές γενιές δεν ισχύει πια, σαν να ήταν ψεύτικη. Όλοι μας έχουμε μια ανομολόγητη ανησυχία για το ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε, πού θα πάμε. Η έλλειψη, το άγχος είναι αδιάσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Αλλά στους ανθρώπους της Βόρειας Μακεδονίας το άγχος της ύπαρξης και το ευάλωτο της ταυτότητας έχουν διακηρυχθεί δημόσια και καταγραφεί επίσημα. Κανένας καναπές ψυχαναλυτή ή κήρυγμα από άμβωνος δεν είναι ικανό να πληρώσει αυτό το επίσημα διαπιστωμένο κενό.

Σε αυτήν την πρώτη επίσκεψη στην πόλη των Σκοπίων βρέθηκα ανάμεσα σε ανθρώπους που αγαπούν τη χώρα τους χωρίς να μισούν τους άλλους, σε πατριώτες που δεν είναι εθνικιστές. Μοιράστηκα τις ιστορίες τους, ένιωσα σαν να είμαι μεταξύ φίλων. Αυτή είναι η επόμενη μέρα της Συμφωνίας των Πρεσπών: από τα Σκόπια και τη Σόφια μέχρι το Ζάγκρεμπ και ακόμα παραπέρα, στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, να είμαστε μεταξύ φίλων. Ενάντια στις οριενταλιστικές αντιλήψεις που βλέπουν στη βαλκανική συμβίωση μια περιθωριακή «βαλκανιοποίηση», έχουμε μια κοινή ιστορία που έχει καταγραφεί και ίσως είναι η ώρα να ξαναδιαβαστεί. Έχουμε και ένα κοινό μέλλον ειρήνης, συνεργασίας και αλληλοσεβασμού. Αυτή είναι η κληρονομιά μας, αυτό πετύχανε οι Πρέσπες. Είναι η αρχή μιας όμορφης σχέσης των δύο λαών, των δύο Κοινοβουλίων, των δύο κυβερνήσεων.

*Ο Κώστας Δουζίνας είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, βουλευτής Α' Πειραιά και πρόεδρος του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς

Pin It