Μόραλης και Καπράλος στο Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος

1 idryma niarxos

Τους συνέδεε βαθιά φιλία και η κοινή ματιά ως προς την κατεύθυνση των αισθητικών αναζητήσεών τους. Ανήκαν εξάλλου στην ίδια γενιά, συναντήθηκαν στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, σπούδασαν στο Παρίσι την ίδια περίοδο, ενώ από τη δεκαετία του '60 και μετά φρόντισαν να αγοράσουν δίπλα-δίπλα στην Αίγινα τα εργαστήριά τους. Από τα τέλη Σεπτεμβρίου τα έργα των Γιάννη Μόραλη (1916-2009) και Χρήστου Καπράλου (1909-1993) θα γειτνιάσουν και στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το οποίο διοργανώνει πληθώρα εκδηλώσεων έως ότου μεταβιβαστεί το έργο στο Ελληνικό Δημόσιο στις αρχές του νέου έτους. Από τις 21 του μηνός οι επισκέπτες του θα μπορούν να περιηγηθούν σε δύο εκθέσεις στον Φάρο της Λυρικής Σκηνής, ακριβώς κάτω από το στέγαστρο του κτιρίου.

Συγκεκριμένα στην αίθουσα όπου είχε πραγματοποιηθεί η συνέντευξη Τύπου του ΙΣΝ τον περασμένο Ιούνιο, παρουσία του Ρέντσο Πιάνο, λίγο πριν από την παράδοση του έργου, θα εκτίθενται τα έργα του Γιάννη Μόραλη, 50 τον αριθμό, στο πλαίσιο μιας μικρής αναδρομικής έκθεσης με αναφορά σε όλες τις χαρακτηριστικές δημιουργικές περιόδους του. Στην ταράτσα θα παρουσιαστούν γλυπτά του Χρήστου Καπράλου, συγκεκριμένα 21 από τα χαρακτηριστικά χάλκινα και ξύλινα γλυπτά του.

Η διοργάνωση ανήκει στο ΚΠΙΣΝ και στην Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου και η επιμέλεια για τη μεν έκθεση του Καπράλου ανήκει στην Αρτέμιδα Ζερβού, ενώ για εκείνη του Μόραλη στις Αννυ Μάλαμα και Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα στην οποία ανήκουν η ιδέα της συγκεκριμένης διοργάνωσης αλλά και η συγγραφή των κειμένων και η οργάνωση του υλικού. Η ίδια εξηγεί το σκεπτικό της επιλογής των συγκεκριμένων καλλιτεχνών: «Οι πορείες τους ήταν κάπως παράλληλες, ξεκινούν και οι δύο με έναν, ας πούμε, εκμορντενισμένο κλασικισμό, γιατί και τα πρώτα έργα του Καπράλου και του Μόραλη είναι πορτρέτα, μορφές ολόσωμες, λίγο μετα-Ροντενικές του ενός, λίγο φαγιούμ, λίγο Ντερέν του άλλου. Μετά τη δεκαετία του '50 αναζητούν τον μοντερνισμό τους, ο οποίος είναι ούτως ή άλλως ελληνότροπος. Ακολουθούν μια παράλληλη πορεία που είναι στην ουσία η πορεία της γενιάς του '30. Δεν είναι καθόλου παράταιρο να τους συνδέσουμε καθώς και οι δύο εμπνεύστηκαν από την αρχαιότητα, όχι μόνο για τους τίτλους των έργων τους αλλά και στον τρόπο που έδωσαν σχήμα στις μορφές τους».

Η επέτειος των εκατό χρόνων

Η αφορμή για τη διοργάνωση της συγκεκριμένης έκθεσης είναι βέβαια το «έτος Μόραλη» για την επέτειο των εκατό χρόνων από τη γέννησή του. «Η έκθεση θα είναι ένα διαμάντι γιατί θα δείξουμε τα καλύτερά του έργα και από τα αφαιρετικά έχουμε διαλέξει τα πιο ωραία, τα πιο όμορφα» λέει η κυρία Λαμπράκη-Πλάκα.

Θα δούμε λοιπόν νεκρές φύσεις και γυμνά από τα πρώιμα χρόνια του Παρισιού (1937-1939), κοινώς «έργα ρεαλιστικά αλλά και με στοιχεία κυβισμού», «οικογενειακά» πορτρέτα από την «περίοδο της Κατοχής», η οποία φτάνει ως το '46, όπως το πορτρέτο του με την πρώτη σύζυγό του, Μαρία Ρουσέν, ή εκείνο της δεύτερης, Αγλαΐας (Μπούμπας) Λυμπεράκη μαζί με τη φίλη της Ναταλία Μελά, φιλοτεχνημένα με τρόπο που θυμίζουν φαγιούμ. Θα δούμε επίσης δείγμα από την εποχή που η κυρία Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα χαρακτηρίζει «περίοδο των ανθηρών κοριτσιών», δεδομένου ότι «τα μοντέλα του σφύζουν από νιάτα και ομορφιά αλλά είναι σφραγισμένα και από μια χαρμολύπη. Ο Μόραλης θα την εκφράσει πολύ πιο παραστατικά στην περίοδο των επιτύμβιων έργων της δεκαετίας του '50 εμπνευσμένων από τις αρχαίες στήλες, καθώς τον γοήτευε η αρχαιότητα και επισκεπτόταν μάλιστα συχνά το Αρχαιολογικό Μουσείο, καθώς και στα μεταγενέστερα επιθαλάμια έργα όπου εκεί γίνεται ολοφάνερο το μήνυμά του ότι η ανθηρή νεότητα είναι σφραγισμένη από τον θάνατο». Θα δούμε και το σταδιακό πέρασμά του στην αφαίρεση και την άφιξη σε μια γραμμικότητα με έντονες καμπύλες, έργα στα οποία «ο έρωτας εκτοπίζει τον θάνατο» όπως λέει η κυρία Λαμπράκη-Πλάκα. «Και ο ίδιος το ομολογεί ότι είναι ένα ξόρκι στα γηρατειά ο έρωτας. Ολα είναι υπολογισμένα στο έργο του αλλά έχουν και έναν αισθησιασμό. Κυριαρχεί σε αυτά η καμπύλη που εγώ τη λέω "η τροχιά της θωπείας"». Δεν θα δούμε δείγματα της δημιουργίας του όσον αφορά τις εφαρμοσμένες τέχνες παρά μόνο τη μακέτα του Χίλτον «για να υπάρχει και αυτή η πλευρά του ταλέντου και της προσφοράς του».
Τα έργα που συνθέτουν το κύριο σώμα της έκθεσης προέρχονται από τη δωρεά που είχε κάνει ο Γιάννης Μόραλης στην Εθνική Πινακοθήκη το 1988 και συμπληρώνονται με δάνεια από ιδρύματα και ιδιώτες, κυρίως όσον αφορά τα αφαιρετικά του έργα, δεδομένου ότι με την εξαίρεση δύο εξ αυτών δεν είχε παραχωρήσει πίνακες αυτής της περιόδου στην Εθνική Πινακοθήκη. «Ισως ήθελε να ταυτιστεί στην Πινακοθήκη με τα επιτύμβια, τα επιθαλάμια, τα μεγάλα κλασικά του έργα» λέει η κυρία Λαμπράκη-Πλάκα.

Ο διεθνής Καπράλος

Από το έργο του Χρήστου Καπράλου θα παρουσιαστούν 18 χάλκινα γλυπτά, λίγο μεγαλύτερα από το φυσικό μέγεθος της ανθρώπινης φιγούρας, και τρία ξύλινα γλυπτά, χαρακτηριστικά της περιόδου που εγκαινιάστηκε αφότου ανακάλυψε τον ευκάλυπτο και τις οργανικές φόρμες αυτού του δέντρου. «Συχνά θυμίζουν σκέλη, μέλη ανθρώπινα και ο Καπράλος μορφοποίησε αυτές τις παραδηλώσεις του κορμού προκειμένου να φιλοτεχνήσει καταπληκτικά γλυπτά». Ο Χρήστος Καπράλος από το Παναιτώλιο Αγρινίου γνώρισε με τα χαρακτηριστικά χάλκινα γλυπτά του «τεράστια διεθνή αναγνώριση» όταν παρουσίασε στην Μπιενάλε της Βενετίας του 1962 «ένα δάσος από 240 τέτοια έργα» τα οποία είχε χυτεύσει μόνος του με μια τεχνική που είχε εφεύρει με φύλλα κεριού δουλεμένα στη φωτιά.

«Οι φιγούρες του είναι μοναδικές στην παγκόσμια γλυπτική. Ουδέποτε έλληνας καλλιτέχνης είχε τόσο μεγάλη διεθνή επιτυχία και πούλησε τόσα έργα στην Μπιενάλε. Ηταν και ένα ρεκόρ της Μπιενάλε. Του είχαν κολλήσει τη ρετσινιά ότι ήταν αριστερός επειδή στην πρώτη του έκθεση το '46 του έγραψαν θετικές κριτικές. Στην πραγματικότητα ήταν ένας προοδευτικός άνθρωπος, επειδή όμως θεωρήθηκε κομμουνιστής δεν του ανέθεσαν κανένα μνημείο, δεν έγινε ποτέ καλλιτέχνης του δημόσιου χώρου. Αυτό του έκανε καλό γιατί ό,τι έκανε ήταν βασισμένο στην έμπνευσή του και την ελεύθερη δημιουργία». Τα έργα προέρχονται από το Ιδρυμα Καπράλου το οποίο έχει περιέλθει στην Εθνική
Πινακοθήκη από το 2006 και λειτουργεί ως παράρτημά του στα Πλακάκια της Αίγινας.

Βέβαια στο άκουσμα του ονόματος του Μόραλη η σκέψη πηγαίνει απευθείας στον έτερο της παρέας, τον Νίκο Νικολάου. «Εάν βάζαμε και τον Νικολάου δεν θα μπορούσαμε να στήσουμε μια αναδρομική Μόραλη μαζί με μια Νικολάου γιατί ο χώρος είναι μικρός για να χωρέσει και τις δύο. Θα προέκυπταν δυο κουτσουρεμένες εκθέσεις. Ενώ τώρα είναι μια αναδρομική του Μόραλη και μια αντιπροσωπευτική του Καπράλου στον υπαίθριο χώρο. Στο καινούργιο Μουσείο Καπράλου στην Αίγινα θα έχουμε μια αίθουσα αφιερωμένη στη φιλία των τριών, Μόραλη, Νικολάου, Καπράλου».

Πότε και Που

Η έκθεση με τα έργα του Γιάννη Μόραλη και του Χρήστου Καπράλου θα πραγματοποιηθεί στον Φάρο του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος από τις 21/9 ως τις 18/12.

tovima.gr

Pin It